Taşeron Yönetiminde Tazminat Matematiği

Taşeron yönetiminde tazminat matematiğini süslü püslü laflarla değil, matematiğin soğuk yüzüyle konuşalım. İhale dosyaları şahane, şartnameler hazır; peki ya sonrası?

Taşeron Yönetimi ve “Biz Riski Devrettik” Masalı

Her 10 şartnamenin istisnasız 9’unda personelin tazminat ve yıllık izin yükümlülükleri taşeronda. Peki bir bakalım. Bu nedir? Ne değildir?

Asıl işveren ihale edeceği hizmetle ilgili hiçbir şeyle ilgilenmek istemiyor. 

Kötü haber şu ki eninde sonunda ilgileneceksiniz.

Taşerona yıllık maliyetinize kıdem tazminatı (ihbar da eklensin isteyen var), yıllık izin ücretini ekleyin dediniz. Şimdi birlikte asgari ücretli çalışan üzerinden hesaplama yapalım. Ben asgari ücret hesaplamak istemiyorum ama işte taşeronlar agresif maliyet ortamı nedeniyle asgari ücretli çalıştırıyor, mecburum.

Brüt asgari ücret 33.030,00 TL. Net sizi değil çalışanı ilgilendiriyor diye yazmıyorum, rakam kalabalığına gerek yok. Personel normal çalışan olsun. Siz de ödeme yükümlülüğünüzü vaktinde yerine getirecek olun. SGK teşvikli maliyet çıkaralım. %2’lik indirimle aylık personel maliyeti 40.214,03 TL. olur.

Personel 1 yıl çalıştı kıdem tazminatı 33.030,00 TL

İhbarı da hesaplayalım. 4 hafta ihbar süresi olur. Bu da 30.828,00 TL

Yıllık izin de var. Yine teşvikli maliyetten gidelim 14 günlük yıllık izin 18.766,55 TL. Siz daha düşük hesapladınız biliyorum ama taşeron düşük hesaplamaz.

Şimdi elimizde neler var bir bakalım.

33.030,00 + 30.828,00 + 18.766,56 = 82.624,56 TL. Tek asgari ücretli çalışanın yıllık tazminat ve izin yükü.

Şimdi ben taşeron olayım: Bir personel aldım işe ve deneme süresi bitmeden işten çıkardım. 59 gün diyelim. Toplam maliyet / 365 * 59 gün desek 13.355,75 TL bana kaldı. Sonraki çalışan da 180 gün çalışmış olsun; 40.746,36 TL de benim. Daha hesaplayalım mı? Çünkü hesaplayabiliriz.

Şimdi burada iyi ve kötü niyet konusuna girersek, çıkamayız. Çünkü ticarette iyi niyet çalışmaz siz de bilirsiniz. Ben bu 82 bin lirayı eritebilir miyim? Eritirim. Bana kalır bu para. Ne yapacaksınız? Oran mı koyacaksınız?

Haydi sirkülasyon, turn over bir oran belirleyin %80’i mi 70’i mi olsun? Neye göre belirliyoruz oranı? İlk ihale bu.

Ben hiçbir ihalenin sonunda “biz bu fonu peşin tahsil ettik ama şu kadarını kullandık, kalanı bu” diye iade edilen bir bakiye görmedim. Siz gördünüz mü? Şartnamenize oluştukça fatura edilecek yazsaydınız daha iyi olmaz mıydı? Sahi kim yazdı sizin şartnameyi?

Emanet Para İşletme Sermayesi Değildir.

Kıymetli taşeronlar. Şimdi ihaleye katılıyorsunuz. Şartnameler okundu, maliyetler hazırlandı, ihale kazanıldı, her şey muhteşem.

Tazminat-izin sizde mutlu muyuz? Olmayın. Sevinecek bir şey olmadığına birlikte bakalım.

İhale zamanı yani bugün asgari ücret ne kadar 33.030,00 TL. Maliyeti: 40.214,03 TL. Sizin de SGK primlerinizi vaktinde ödediğinizi varsayıyorum. Aynı rakamlar üzerinden gidelim. Aylık fatura içinde toplam ne alıyoruz asıl işverenden 82.624,56 TL.

Peki bu parayı nasıl değerlendirirseniz, 2027 ücret artışında zarar etmezsiniz?

Bu para sizin değil ki, personelin. Emaneten sizde. Nasıl değerlendirmeyi düşünüyorsunuz bu fonu? Olmaz ama haydi acil ödemeler çıktı diyelim ve siz bu parayı işin devamlılığı nedeniyle (!) harcadınız. İşe aldığınız personel işini sevdi, asıl işveren memnun. 1 yıl doldu. 2027 geldi. Asgari ücret brüt 42.000 TL oldu. Mesela diyorum kaç lira olur bilemem. Diğer tüm şartlar sabit olursa toplam maliyet ne olur?

Tazminat : 42.000

İhbar : 39.200,00 

İzin : 23.536,10

Toplam: 104.736,10

Personele ödenecek rakamımız 22.111,54 TL arttı. 

Siz bu parayı o “acil” ödemeleriniz için kullanmasaydınız bile, şu artışı amorti edebilecek şekilde değerlendirmemiz gerekiyordu. Ama elinizde şu an 0 TL mi var?

Bu iş öyle bir yıl ile bitmiyor. Silsile şekilde artmaya devam edecek. Daha yıllık izne çıkacak personelin yerine çalıştıracağınız izin değiştirici personel maliyeti eklenecek. İşiniz zor gibi…

Son ve en önemli cephe; ÇALIŞANLAR

Tazminatlar için iş devam ederken yapacak bir şey yok ama yıllık izinlerinizi biriktirmeyin. Gidin dinlenin emekçi arkadaşlarım. Zamanında kullanmadığınız haklarınız yüzünden uzun vadede daha da yorgun hissedebilirsiniz.

Kimin Parasıyla Kimin Kumarı bu?

Bakın, yukarıdaki rakamlar muhasebe kaydı değil; her ay sonunda bankaya yatan faturanın içindeki emanet paradır. İşverenler için riski devretmek güzel bir rüya. Ama gerçekler acı bir şekilde uyandırır. Taşeronunuz bu finansal yükü yönetemeyip nakit akışında boğulduğu an, kanun doğrudan sizin kapınızı çalar. Taşerona ödediğiniz o tazminat payları, doğru yönetilmediği takdirde günü geldiğinde cebinizden ikinci kez (güncel, çok daha yüksek bir rayiçten) çıkacaktır. Ucuz hizmet aldığınızı sanırken, aslında gelecekteki bir davanın finansmanını peşin peşin yapmış olursunuz.

Taşeronlar İçin Acı Gerçek

Asıl işverenden aldığınız tazminat ve izin karşılıklarını en iyi niyetimle yazıyorum ki “işletme sermayesi” sanma yanılgısı, sektördeki en yaygın iflas sebebidir. Personel sayınız arttıkça sırtınızdaki bu görünmez borç dağı büyür. Enflasyonist bir ortamda bu fonu korumak için sadece dürüst olmak yetmez; ciddi bir hazine yönetimi ve finansal disiplin gerekir. Bu parayı harcamak, başkasının kredi kartıyla lüks hayat yaşayıp ekstre günü geldiğinde ortadan kaybolmaya benzer.

Taraflar uzun vadede ne mi yaşayacak?

1. Taşeron: Kendi sonunu hazırlar.
2. İşveren: Ödediği bedelin karşılığında sadece “hukuki sorumluluk” satın alır.
3. Çalışan: Mağduriyetini yargı yoluyla asıl işverene fatura eder.

Risklerinizden yine de emin değilseniz, Kaynak Merkezi araçlarını incelemenizde fayda var. 

Unutmayın; Ticaret, “iyi niyet” üzerine değil, sürdürülebilir matematik üzerine kurulur.

Şimdi tekrar hesap mı yapalım, yoksa sistemi mi değiştirelim?

Taşeron Yönetimi, Tazminat ve Yıllık İzin Hakkında Sık Sorulan Sorular